ගොවි සටන් ගැන නැවතත්..

ගොවි විරෝධතා පිළිබඳ මගේ සටහන පළ වී දැන් සති දෙකකට ආසන්න කාලයක් ගත වී ඇත. (Peasants in Revolt: A step towards a new mode of agriculture, Daily FT, 2026 ජූනි 26). මෙම සති දෙක තුළ, උතුරු මැද පළාත, නැගෙනහිර පළාත, කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කය සහ ගිරුවා පත්තුව පුරා පිහිටි සෑම කුඩා නගරයකම පාහේ ගොවි විරෝධතා පවත්වනු අපි දුටුවෙමු. ගොවීහු කෘෂිකර්ම අමාත්‍යවරයාගේ සහ නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරයාගේ පඹයන් පුළුස්සා දැමූහ. ඔවුහු ජනාධිපතිවරයාට සහ ජාතික ජන බලවේගයේ (NPP) රජයට ශාප කරමින් අසල පිහිටි දේවාලවල පොල් ගැසූහ. ගොවීන් පෙලපාලි හා අරගලවල නිරත නොවන කෘෂිකාර්මික කලාපයක් රටේ සොයාගත නොහැකි තරම්ය. දිවයින පුරා විසිරී ඇති 19,600 ක් වන ගොවි සංවිධාන රජයට අනතුරු අඟවා ඇත්තේ තමන්ගේ දැවෙන ගැටලුවලට සතුටුදායක විසඳුම් ලබා නොදුනහොත්, තමන් සංවිධානය වී සිය විරෝධතාව කොළඹට රැගෙන එන බවයි. ඔවුන් පවසන පරිදි එක් සංවිධානයකින් ගොවීන් 10 දෙනෙකු බැගින් කොළඹට එවුවහොත්, එම පිරිස 200,000 කට ආසන්න වනු ඇත.

මෙතෙක්, ගොවි අර්බුදය විසඳීම සඳහා රජය කිසිදු අර්ථවත් පියවරක් ගෙන නැත. ඒ වෙනුවට, අමාත්‍යවරු එක්කෝ ගොවි ප්‍රජාවට අපහාස කරති, නැතහොත් උද්ධච්ච වාචාලකම්වලින් ඔවුන්ට සමච්චල් කරති. මෙම ආකල්පය රජය කෙරෙහි ගොවීන්ගේ වෛරය සැලකිය යුතු ලෙස දැඩි කිරීමට හේතු වී ඇත. වත්මන් විරෝධතා සහ අරගල බොහෝ දුරට වී වගා කරන ප්‍රදේශවලට පමණක් සීමා වී තිබුණද, මෙම උද්ඝෝෂණය නුදුරේදීම අර්තාපල් ගොවීන් අතරටද ව්‍යාප්ත වීමේ සෑම ඉඩකඩක්ම පවතී. සුළු තේ වතු හිමියන්ද මුහුණ දෙන්නේ මෙවැනිම දුෂ්කරතාවලටය. ඒ ඇයි? වී වගාවට බලපා ඇති නිෂ්පාදන පිරිවැය ඉහළ යාමම අර්තාපල් වගාවටද බලපාන බැවිනි. එසේ වුවද, මෙම ලිපිය වී වගාවට සහ එය ප්‍රමුඛ වන ප්‍රදේශවලට පමණක් සීමා වේ.

දැනට පවතින ප්‍රධානතම ගැටලුව වන්නේ වෙළඳපොළට හෝ රජයට, නිෂ්පාදකයන්ට සාධාරණ ලාභාංශයක් ඇතුළත් නිෂ්පාදන පිරිවැය පිළිබිඹු වන මිලක් සහතික කිරීමට නොහැකි වීමයි. විවිධ වී වර්ග අනුව නිෂ්පාදන පිරිවැය ඇස්තමේන්තු වෙනස් වන අතර කෘෂිකාර්මික කලාප පුරා පිරිවැය ව්‍යුහයන්ද වෙනස් වේ. හෙක්ටර් කොබ්බෑකඩුව ගොවි කටයුතු පුහුණු හා පර්යේෂණ ආයතනය (HARTI) විසින් සපයන ලද දත්තවලට අනුව, ගොවිපළේ/නිෂ්පාදකයාගේ මිල අම්පාරේ සහ ඇඹිලිපිටියේ රුපියල් 96 සිට කලාවැවේ රුපියල් 162.80 දක්වා වෙනස් වේ. මීට අමතරව, ගොවීන් තමන්ගේම අත්දැකීමෙන් නිෂ්පාදන පිරිවැය දනිති. එපමණක් නොව, මෙම විරෝධතාවල පෙරමුණ ගෙන සිටින ගොවි නායකයෝ නිෂ්පාදන පිරිවැය පිළිබඳව සිදු කර ඇති සමීක්ෂණ ගැන මැනවින් දනිති. මෙම ව්‍යාපාරයේ පෙරමුණ ගෙන සිටින එප්පාවල ගොවි නායකයෙකු වන අතුල දිසානායක මට පැවසුවේ, HARTI ආයතනයේ ගණනය කිරීම්වලට අනුව වී කිලෝග්‍රෑමයක සාමාන්‍ය නිෂ්පාදන පිරිවැය රුපියල් 137 ක් වන බවයි. එහෙත් රජය විසින් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති මිලදී ගැනීමේ මිල නාඩු කිලෝග්‍රෑමයකට රුපියල් 120 ක්, සම්බා සඳහා රුපියල් 130 ක් සහ කීරි සම්බා සඳහා රුපියල් 140 ක් පමණක් වන අතර ඒවා සැබෑ නිෂ්පාදන පිරිවැය පිළිබිඹු නොකරයි. කැකිරාවේ තරුණ ගොවි නායකයෙක් උපහාසාත්මකව මෙසේ ප්‍රශ්න කළේය: “ශ්‍රී ලංකාවේ ඉන්ධන, විදුලිය සහ ජල මිල ගණන් ඒවායේ නිෂ්පාදන පිරිවැය පිළිබිඹු කළ යුතු යැයි බලකරන ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF), එම මූලධර්මයම වී මිලට අදාළ නොකරන්නේ මන්ද?”

ගොවිපළ මිල ඉහළ යාම
වී නිෂ්පාදන පිරිවැය ඉහළ යාමට සමීපව අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් බැඳී පවතින හේතු දෙකක් තිබේ. පළමුවැන්න නම් කෘෂිකාර්මික යෙදවුම්වල මිල අඛණ්ඩව ඉහළ යාමයි. 1970 දශකයේ හරිත විප්ලවයේ ව්‍යාප්තියත් සමඟ, ගෝලීය දකුණේ බොහෝ රටවල මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ ද කෘෂිකාර්මික යෙදවුම්වල ස්වභාවය මූලික පරිවර්තනයකට ලක් විය. බොහෝ පැතිවලින් බලන කල, අද කෘෂිකර්මාන්තය 1977 න් පසු ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන විදේශ විනිමය උපයන්නා බවට පත් වූ අපනයන අභිමුඛ ඇඟලුම් කර්මාන්තයට සමානය. ඇඟලුම් නිෂ්පාදනයේදී, කර්මාන්තශාලා ඉදිකරන ඉඩම සහ ඒවායේ සේවය කරන ශ්‍රමයට අමතරව, අනෙක් සෑම යෙදවුමක්ම පාහේ ආනයනය කරනු ලැබේ. ඒ හා සමානව, හරිත විප්ලව ආකෘතිය යටතේ, වගු අංක 1 හි පෙන්වා ඇති පරිදි, වී නිෂ්පාදනයේ පිරිවැය ව්‍යුහය ඇඟලුම් නිෂ්පාදනයේ පිරිවැය ව්‍යුහයට සමාන වී ඇත.

මෑත වසරවලදී මෙම සියලුම ආනයනික යෙදවුම්වල මිල අඛණ්ඩව ඉහළ යාමේ ප්‍රවණතාවක් පෙන්නුම් කර ඇත. මීට අමතරව, යුද්ධ වැනි හදිසි බාහිර කම්පන මඟින් ආනයනික යෙදවුම්වල මිල සීඝ්‍රයෙන් ඉහළ යාමට හේතු විය හැක. කෙසේ වෙතත්, මෙම ක්ෂේත්‍ර දෙක අතර වැදගත් වෙනස්කම් දෙකක් තිබේ. පළමුවැන්න, ඇඟලුම් නිෂ්පාදනය මූලික වශයෙන් අපනයන අභිමුඛ වන අතර, වී නිෂ්පාදනය දේශීය පරිභෝජනය සඳහා වේ. දෙවැන්න, ඇඟලුම් නිෂ්පාදනය ශ්‍රමය අවශෝෂණය කර ගන්නා (labor-absorbing) අතර, වී වගාවේ පිරිවැය ව්‍යුහයේ වෙනස්කම් එය වඩ වඩාත් ශ්‍රමය විස්ථාපනය කරන්නක් (labor-displacing) බවට පත් කර ඇත.

නිෂ්පාදන පිරිවැය අඛණ්ඩව ඉහළ යාමට බලපාන දෙවන ප්‍රධාන හේතුව වන්නේ ග්‍රාමීය ජීවන රටාවන් “නාගරීකරණය” වීමයි. මෙම නව ජීවන රටාව විශේෂයෙන්ම අධ්‍යාපනය, සෞඛ්‍ය සේවා, ප්‍රවාහනය, විනෝදාස්වාදය සහ පාරිභෝගික අපේක්ෂාවන් තුළ පැහැදිලිව දක්නට ලැබේ. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, ගොවීන්ට ඔවුන්ගේ පවුල් නඩත්තු කිරීම සඳහා අවශ්‍ය වන ආදායම සහ ඔවුන්ගේ වියදම් අතර පරතරය සැලකිය යුතු ලෙස පුළුල් වී ඇත. එසේ වුවද, නිෂ්පාදකයාගේ ලාභ පරතරය (producer margin) ඊට අනුකූලව වැඩි වී නොමැත.

ජනතාව සහ පංතිය
මෙම විරෝධතාවලට සහභාගී වන සහ නායකත්වය දෙන බොහෝ දෙනෙක් විවෘතව ප්‍රකාශ කරන්නේ තමන් 2024 ජනාධිපතිවරණයේදී සහ 2025 මහ මැතිවරණයේදී ජාතික ජන බලවේගය බලයට පත් කිරීම සඳහා ඡන්දය දුන් බවයි. කෘෂිකාර්මික දිස්ත්‍රික්කවල මැතිවරණ ප්‍රතිඵල මෙම ප්‍රකාශය සනාථ කරයි. මැතිවරණ දෙකට පෙර, “ජනතාව” ලෙස හඳුනාගත් විශාල ජනකායක් ජාතික ජන බලවේගයේ රැස්වීම්වලට රොක් වූහ. ඔවුන් නව රජයෙන් බලාපොරොත්තු වූයේ ‘ජනතාවගේ’ තෘප්තිය සඳහා ධනාත්මක වෙනස්කම් ඇති කරනු ඇතැයි කියාය. ඒ ඇයි? මන්ද ඔවුන් ජාතික ජන බලවේගය දුටුවේ ජනතාව නියෝජනය කරන සහ ඔවුන්ගේ අපේක්ෂාවන් ඉටු කරන මහජන සහ ජනතාවාදී බලවේගයක් ලෙස බැවිනි. එවැනි අපේක්ෂාවන් තබා ගැනීම ගැන ජනතාවට දොස් කිව නොහැක. කෙසේ වෙතත්, බලයට පත්වීමෙන් පසු, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල විසින් පනවන ලද ප්‍රතිපත්ති රාමුවෙන් පිටතට පියවර තැබීම රජය ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර, ගොවීන් එය අර්ථකථනය කළේ තමන්ගේ අවශ්‍යතා පාවා දීමක් ලෙසය. බැලූ බැල්මට, සෑම වසරකම අස්වනු නෙළන කාලය තුළ නැවත නැවතත් සිදුවන වී මිල පිළිබඳ ගොවි විරෝධතා, සාමාන්‍ය චක්‍රයේ තවත් එක් සරල සිදුවීමක් පමණක් යැයි කෙනෙකුට සිතිය හැකිය. කෙසේ වෙතත්, මෙවර එහි වෙනසක් ඇත. උද්ඝෝෂණය පුළුල් ලෙස ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, තමන්ව නොසලකා හැර ඇති බව සිතීමට ගොවීන් පෙළඹී ඇත.

ගොවීන්ගේ මෙම අරගලය මඟින් අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් සම්බන්ධ වූ සෛද්ධාන්තික ප්‍රශ්න දෙකකට පිළිතුරු නොලැබී පවතී. මෙම ප්‍රශ්න සඳහා පුළුල් පිළිතුරක් මෙහි ඉදිරිපත් කළ නොහැකි වුවද, ඒවා අවම වශයෙන් සලකුණු කර තැබිය යුතුය.

පළමු ප්‍රශ්නය නම්: වත්මන් ගොවි උද්ඝෝෂණය අප තේරුම් ගත යුත්තේ කෙසේද? 2022 දී, විශේෂයෙන්ම නාගරික තාරුණ්‍යය විසින් මෙහෙයවන ලද, “සිස්ටම් චේන්ජ්” එකක් අපේක්ෂා කළ නාගරික නැගිටීමක් අප දුටුවෙමු. මෙයින් පසුව ජාතික ජන බලවේගයේ මැතිවරණ ජයග්‍රහණයක් සිදු විය. ඉදිරියට ඇත්තේ කුමක්ද? ඩැනියෙල් බෙන්සයිඩ් (Daniel Bensaïd) තර්ක කරන පරිදි, අපට අනාගත වාක්‍යමය අනාවැකි කිව නොහැකි අතර, කිව හැක්කේ කොන්දේසි සහිත අපේක්ෂාවන් පමණි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ අප ගමන් කරමින් සිටින්නේ ඒකාකාරී සහ සර්වසම කාලයකින් නොව, කාලයන්හි අසමගිය (discordance of times) හරහා බවයි. මෙම දෘෂ්ටිකෝණයෙන් බලන කල, වත්මන් ගොවි උද්ඝෝෂණය හුදකලා සිදුවීමක් ලෙස නොව, එහි කෘෂිකාර්මික ව්‍යුහය ඇතුළු ශ්‍රී ලාංකේය ඉතිහාසයේ ප්‍රතිවිරෝධතාවල ප්‍රකාශනයක් ලෙස වටහා ගත යුතුය. අර්බුද ඇති වන්නේ අඩු වාර ගණනකින් වුවද වැඩි තීව්‍රතාවයකින් යුක්තවය.

දෙවන ප්‍රශ්නය භාෂාව තේරීමට අදාළ වේ. සමහරු යෝජනා කිරීමට පෙළඹෙන්නේ මෙවැනි තත්ත්වයකදී වැදගත් ප්‍රවර්ගයක් සහ පැහැදිලි කිරීමේ මෙවලමක් ලෙස පංතිය (class) යන්න දැන් ක්ෂය වී ඇති බවත්, එය සරල සහ ජනප්‍රිය වචනයක් වන ජනතාව (people) යන්නෙන් ආදේශ කළ යුතු බවත්ය. කැරලි ගසන ගොවීන් කවුද? ඔවුන් පන්තියක් ලෙස වටහා ගත හැකිද, නැතහොත් ගොවීන් පන්තියක් ලෙස හැඳින්වීම හුදෙක් වාචික ප්‍රකාශනයක් පමණක්ද? මම මෙම ප්‍රශ්නය කෙටියෙන් ස්පර්ශ කරන්නම්. “ජනතාව” සහ “පන්තිය” ක්‍රියාත්මක වන්නේ වෙනස් දේශපාලන ක්ෂේත්‍ර දෙකකය. ජනතාව මූලික වශයෙන් ක්‍රියා කරන්නේ සහ තමන්ව හඳුනා ගන්නේ පාර්ලිමේන්තු දේශපාලනය තුළ වන අතර, එහිදී ක්‍රමානුකූල වෙනසක් පිළිබඳ අපේක්ෂාවන් දේශපාලන ක්‍රියාවන් හැඩගස්වයි. ඊට වෙනස්ව, පන්තිය ක්‍රියාත්මක වන්නේ ඉතිහාසයේ රේඛීය නොවන කාල අවකාශය තුළ වන අතර, එය සමාජ බිඳවැටීම් සහ බිඳීම්වලින් සලකුණු වේ. සුපරීක්ෂාකාරීව නිරීක්ෂණය කිරීමේදී පෙනී යන්නේ විරෝධතාකරුවන් තමන් ජනතාව ලෙස නොව, ගොවියෝ ලෙස හඳුනා ගන්නා බවයි, එමඟින් පන්ති ව්‍යුහය තුළ ඔවුන්ගේ සමාජ සබඳතා මත පදනම් වූ, ව්‍යුහාත්මකව තීරණය කරන ලද අනන්‍යතාවයක් අවධාරණය කෙරේ.

වත්මන් ගොවි විරෝධතා සහ ඒවා සතු විභවයන් පෙන්නුම් කරන්නේ, මෙය හුදෙක් පාර්ලිමේන්තු තරඟකාරිත්වයේ අතුරු ජවනිකාවක් නොවන බවයි. ඒ වෙනුවට, එය ධනේශ්වර ව්‍යුහය තුළ ජීවනෝපාය සඳහා පවතින අඛණ්ඩ අරගලයේ අකාලික පිපිරීමකි..

මහාචාර්ය සුමනසිරි ලියනගේ